بازیگرانی که با تغییر چهره، نقش‌های فراموش‌نشدنی را رقم زدند/ از افشاری تا زمانی؛ هنر گریم در سینما و تلویزیون

در سال‌های نه‌چندان دور، ستاره بودن یک بازیگر به معنای حفظ چهره آشنا و تکراری او در اغلب نقش‌ها بود؛ اما امروزه، قواعد بازی تغییر یافته است. مخاطب معاصر بیشتر از دیدن چهره محبوب، به دنبال تجربه نقش واقعی است؛ نقش‌هایی که باورپذیر باشند، نفس بکشند و در دل داستان جای گیرند. در چنین شرایطی، گریم نقش کلیدی و حیاتی ایفا می‌کند.

بهرام افشاری نمونه‌ای بارز از این تغییر رویکرد است. بازیگری با فیزیک خاص، قد بلند و چهره‌ای شناخته‌شده، اما در برخی نقش‌ها با کمک گریم‌های هوشمندانه و سنگین، عمداً از این شمایل فاصله می‌گیرد. تغییر فرم صورت، بافت پوست، ریش، و حتی حالت چشم‌ها، باعث می‌شود او نه تنها از نظر ظاهری، بلکه از نظر انرژی و زبان بدن، شخصیتی کاملاً متفاوت به نظر برسد؛ تا جایی که تماشاگر در همان دقایق اولیه حضور او را تشخیص نمی‌دهد.

در مقابل، حامد بهداد قرار دارد؛ بازیگری که همواره با نقش‌های پرریسک و متفاوت شناخته می‌شود. گریم در کارنامه او، تنها پوششی برای چهره نیست، بلکه تبلوری از روان آشفته، خشن یا درون‌گرای شخصیت‌ها است. تغییرات افراطی در ظاهر، استفاده از بافت‌های زمخت، زخم‌ها، تیرگی‌ها و اغراق‌های حساب‌شده، مرز میان چهره واقعی و کاراکترهای او را کاملاً محو می‌کند. در چنین حالتی، گریم نه صرفاً برای زیبایی، بلکه برای روایت و شخصیت‌سازی به کار می‌رود.

مهدی پاکدل، بازیگری با ظاهر کلاسیک و چهره‌ای آرام، ممکن است در قالب تکراری قرار گیرد. اما با بهره‌گیری از گریم‌های متفاوت، به‌ویژه در نقش‌های تاریخی یا شخصیت‌های خاکستری، این تصویر تثبیت‌شده شکسته می‌شود. تغییر خطوط صورت، سن‌سازی دقیق و بازی با جزئیات ظریف چهره، او را به بازیگری تبدیل می‌کند که تماشاگر باید هر بار او را مجدداً کشف کند.

در نهایت، مصطفی زمانی است؛ بازیگری که از آغاز با نقش‌های چالش‌برانگیز و گاه تاریخی شناخته شد. گریم در آثار او نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ زیرا باید هم فاصله زمانی را بازسازی کند و هم لایه‌های پیچیده شخصیت را نشان دهد. زمانی با پذیرش گریم‌های سنگین، تغییر فرم صورت و حتی کاهش جذابیت مرسوم ستاره‌محور، نشان داده است که باورپذیری نقش، اولویت او است، نه حفظ تصویر آشنا در ذهن مخاطب.

نکته مهم در مورد این بازیگران، همکاری آگاهانه آن‌ها با طراحان گریم است. یک گریم موفق، تنها نتیجه مهارت فنی نیست، بلکه حاصل اعتماد متقابل میان بازیگر و گروه گریم است. وقتی بازیگر حاضر می‌شود چهره‌اش را پنهان کند، زشت یا پیر شود و از فرم همیشگی‌اش فاصله بگیرد، گریم به ابزاری خلاقانه و موثر بدل می‌شود.

در نهایت، گریم زمانی به اوج کارایی می‌رسد که دیده نشود. وقتی مخاطب درگیر داستان است و نه درگیر تشخیص چهره بازیگر، نشان می‌دهد که گریم به درستی انجام شده است. شاید به همین دلیل است که امروزه، نام‌هایی مانند بهرام افشاری، حامد بهداد، مهدی پاکدل و مصطفی زمانی در تیتراژ یک اثر، تضمین‌کننده تجربه‌ای متفاوت هستند؛ تجربه‌ای که حتی تا پایان، ممکن است چهره واقعی آن‌ها را به یاد نیاوریم.